ایران، تهران، دانشگاه صنعتی شریف ،مرکز معارف اسلامی و علوم انسانی
چکیده
انفال در لغت از "نفل" گرفته شده و به معنای" زیادی "است . از سوی دیگر ، نگاهی به روایات و کتب فقهی نشانگر این است که مصادیق متعددی دربرگیرنده انفال است . بر این اساس ، مقاله حاضر می کوشد به تبیین مفهوم انفال بپردازد تا از رهگذر آن ، تشخیص مصادیق انفال امکان پذیر گردد. روش پژوهش حاضر از نوع اسنادی و کتابخانهای بوده است و از نوع کیفی مبتنی بر وارسی تعاریف و مصادیق آن در منابع فقهی می باشد. در مجموع ، برون داد کاوشهای این پژوهش نشان می دهد که در متون فقهی بیشتر به ذکر مصادیق انفال پرداخته شده است ؛ لکن تبیین مفهوم اصطلاحی انفال نزد فقها میتواند زمینه نزدیک شدن به موارد دیگر را نیز مشخص سازد. سوالی که مطرح است این است که آیا در استقراء موارد انفال میتوان به یک ضابطه کلی دست یافت ؟ برخی از فقهای معاصر انفال را به « ما لا رب لها » تعریف کرده اند ؛ اما پیشنهاده ی مقاله کنونی این است که عدم تعریف ائمه (ع) و فقهاء به جهت این ا ست که معنای لغوی و اصطلاحی انفال یکسان است و به معنای « زیادت بر اصل » است واینکه تعداد مصادیق انفال در کتب فقها و حتی در روایات مورد اتفاق نیست به دلیل این است که ادله موجود در باره انفال در مقام حصر مصادیق انفال نبوده است و تشخیص مصادیق به مقتضای زمان ، مکان، سوال کننده و نیاز اجتماعی بر عهده مالک آن است .