یکی از مهم‌ترین مبانی و معیارهای محاکمه عادلانه حق برخورداری از دادرسی توسط محکمه‌ای مستقل و بی‌طرف است که منجر به احقاق حق و تامین حقوق شهروندان نیز می‌شود. این اصل، یک اصل کلی حقوق به شمار می‌آید، که اغلب اسناد بین‌المللی و منطقه‌ای حقوق بشر به آن توجه فراوانی دارند. استقلال و بی‌طرفی از اصول مهم در دادرسی محسوب می‌شود. این دو عبارت با یکدیگر هم-پوشانی بسیاری دارند. با این حال این دو عبارت دارای مفهوم یکسانی نیستند. حق دادرسی در یک دادگاه مستقل و بی‌طرف، از مهم‌ترین حقوق شهروندان اجتماع است که در قوانین داخلی و اسناد بین-المللی پیش‌بینی شده است که موجب یک دادرسی عادلانه است. استقلال در دادرسی‌های بین‌المللی به معنای عدم تاثیرپذیری و عدم تابعیت دادگاه و دادرسی ازعوامل خارجی و فشارها از جمله دولت‌ها، سازمان‌های بین‌المللی و افراد قدرتمند است. این مفهوم در نظام داخلی از نظریه تفکیک قوای مونتسکیو نشات می‌گیرد و به معنای عدم اعمال نفوذ قوه مجریه بر قوه قضاییه است. به عبارتی استقلال یک عامل بیرونی اما بی‌طرفی یک عامل درونی به شمار می‌رود که به معنای عدم جانب‌داری و طرفداری قاضی در طول رسیدگی از یکی از طرفین دعوا است. اصولا یکی از عوامل تامین‌کننده بی-طرفی، استقلال است. در رسیدگی‌ها و دادرسی‌ها اصل بر بی‌طرفی و استقلال قضات و عوامل تشکیل-دهنده دادگاه است که تضمین‌کننده یک دادرسی عادلانه و منصفانه است.