امروزه مبادلات تجاری و نیازهای مادی بشر علیرغم داشتن منافع و ایجاد رفاه در جوامع گوناگون، ناگزیر به فراخور نیازهای هر منطقه مسیر ابتدایی و آغازین پدیدهای چند وجهی و چند عاملی پیچیدهای به نام قاچاق را رقم زده است. یکی از انواع مهم این پدیده، قاچاق سوخت میباشد و با لحاظ مقتضای جغرافیای سیاسی کشورمان و با توجه به سیستم اقتصادی ایران زیانبارترین نوع قاچاق به شمار میآید. موضوع مورد بحث این مقاله نیز که اختصاص به پدیده قاچاق سوخت دارد در آن مشخص میگردد که عوامل پیش زمینهای و پس زمینهای بسیاری زمینهساز قاچاق سوخت میباشند که از عوامل پیش زمینهای میتوان به افزایش تقاضا، پایین بودن قیمت سوخت در کشور، عدم کنترل و نظارت دقیق، محرومیت، فقر و بیکاری، ریسک پایین قاچاق سوخت و از عوامل پس زمینهای میتوان مناسبات سیاسی و اقتصادی جهانی و منطقهای، فرهنگ سازمانی ضعیف و ناکارآمد، وجود مرزهای طولانی، همکاری برخی از عوامل گمرک با قاچاقچیان، عدم برخورداری از دانش لازم و آگاهی کاربردی در عوامل نیروی انتظامی، جغرافیای اقتصادی و سیاسی، نظام انرژی جهانی و سیاستگذاری انرژی، ذخیرهسازی استراتژیک کشورهای عمده مصرف کننده، وجود انحصار در مورد برخی از کالاها در صادرات و واردات، ضعف عوامل امنیتی اشاره نمود و راهکارهایی راهبردی در این زمینه برای مقابله با این جرایم ارائه میشود.
